Штучны інтэлект: паміж новымі магчымасцямі, пагрозамі і адказнасцю чалавека
2026-08-07
У межах Канферэнцыі «Новая Беларусь» Прадстаўніцтва Аб’яднанага Пераходнага Кабінета па эканоміцы і фінансах правяло сайд-івэнт «Штучны інтэлект: алгарытм свабоды ці лічбавы аўтарытарызм?».
Прадстаўніца па эканоміцы і фінансах Аліса Рыжычэнка прадставіла BelSOE.org — платформу для незалежнага аналізу фінансавага стану беларускіх дзяржаўных прадпрыемстваў, распрацаваную камандай Прадстаўніцтва як частку канцэпцыі рэформы дзяржаўнага сектара.
ШІ на платформе выкарыстоўваецца для пошуку і структуравання інфармацыі, але не для прыняцця канчатковых рашэнняў адносна далейшага лёсу прадпрыемства.«Штучны інтэлект мы выкарыстоўвалі толькі на пачатку — для пошуку інфармацыі. Гэта было свядомае рашэнне, таму што лёс прадпрыемства не можа вырашаць штучны інтэлект. Гэта павінен вырашаць чалавек»,
— адзначыла Аліса Рыжычэнка.
Пілотны аналіз ахапіў 100 дзяржаўных прадпрыемстваў. Паводле папярэдніх вынікаў, 60 з іх патрабуюць рэструктурызацыі, 35 могуць разглядацца для прыватызацыі і толькі адно — для ліквідацыі. Канчатковыя рашэнні пры гэтым павінны прымацца на падставе поўных даных, прафесійнага аўдыту і з улікам сацыяльнай значнасці прадпрыемстваў.
Пасля прэзентацыі платформы ўдзельнікі перайшлі да дыскусіі пра ролю штучнага інтэлекту ў будучай Беларусі, межы яго выкарыстання і адказнасць чалавека. Асобную ўвагу надалі рызыкам для персанальных даных, магчымаму выкарыстанню тэхналогій для сачэння, прапаганды, маніпуляцый і палітычных рэпрэсій.
Стварыць фэйк сёння можна за секунды, тады як на пошук першакрыніцы, доказаў і падрыхтоўку абвяржэння патрэбна значна больш часу.«Калі мы гаворым пра гонку фэйкаў і фактчэкінгу, то мы тут прайграём. Фэйк стварыць хутка, а правесці фактчэкінг — адназначна даўжэй».
Таму, паводле Лены Жываглод, важна не толькі абвяргаць асобныя фэйкі, але і выкрываць сеткі, каардынацыю крыніц і сістэмныя прапагандысцкія наратывы, а таксама загадзя вучыць аўдыторыю распазнаваць маніпуляцыі.«Калі OpenAI або Claude падпішуць пагадненне з Новай Беларуссю, каб беларусы маглі атрымаць бясплатны доступ за прыхільнасць дэмакратычным каштоўнасцям? Вось задача. Мы можам крыху спазніцца ў развіцці штучнага інтэлекту — давайце падпішам такое пагадненне ўжо заўтра».
Паводле эксперта, доступ да магутных мадэляў становіцца не толькі пытаннем тэхналагічнай канкурэнтаздольнасці, але і бяспекі. Адначасова ШІ спрашчае працу махляроў: дазваляе масава ствараць фішынгавыя паведамленні, падрабляць выявы, відэа і галасы.
Асобна ён звярнуў увагу на бяспеку Telegram: пасля ўзлому акаўнта зламыснікі могуць атрымаць не толькі перапіску і кантакты, але і матэрыял для імітацыі голасу, манеры камунікацыі і стварэння фальшывых відэа.«У аперацыйнай дзейнасці ШІ паскарае нас, робіць працу прасцейшай, менш руціннай, больш выніковай і цікавай, а таксама пашырае нашы магчымасці».
Разам з тым моўныя мадэлі могуць навучацца на матэрыялах, якія масава распаўсюджваюць прапагандысцкія сеткі. У выніку скажоныя наратывы можа паўтараць ужо чат-бот, якому давярае карыстальнік. Каманда «Трох Сланоў» распрацоўвае інструмент, які дапаможа адсочваць распаўсюджванне прапаганды і выяўляць скаардынаваныя ўкіды.
❗️Галоўная выснова дыскусіі: штучны інтэлект сам па сабе не з’яўляецца інструментам свабоды ці аўтарытарызму. Вызначальнымі застаюцца мэты яго выкарыстання і тое, у чыіх руках знаходзіцца тэхналогія.
